Kennis
Alcohol of drugs bij een collega: het gesprek over wat je ziet
Een collega komt de laatste weken vaker te laat, ruikt 's ochtends naar drank of reageert na de lunch traag en prikkelbaar. Je hebt een vermoeden, maar zeker weten doe je het niet. Zeg je er iets van, en zo ja, wat? Veel mensen zwijgen, uit angst om iemand te beschuldigen of de verhouding te beschadigen. Intussen loopt het werk vast of ontstaan er onveilige situaties.
Dit artikel gaat over de eerste stap: wat je opmerkt bespreekbaar maken. Het is geen handleiding om verslaving vast te stellen of te behandelen. Dat is werk voor de bedrijfsarts, de huisarts en de verslavingszorg.
Wat een bron zegt over beleid op het werk
In Nederland heeft het Trimbos-instituut in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een handreiking geschreven voor werkgevers die een alcohol-, drugs- en medicijnbeleid (ADM-beleid) opstellen. Die handreiking is in 2026 geactualiseerd. Bekijk de handreiking op het Arboportaal.
Het Arboportaal beschrijft vier pijlers: regels en handhaving, voorlichting en bewustwording, signalering en ondersteuning, en de sociale en fysieke omgeving. Bij die laatste gaat het onder meer om voorbeeldgedrag, sociale normen en de beschikbaarheid van alcohol bij activiteiten van het werk. Lees het bericht over de geactualiseerde handreiking.
Ga dus eerst na of jouw organisatie zo'n beleid heeft, en wat daarin staat over wie wat doet bij een vermoeden.
Kijk naar gedrag, niet naar de oorzaak
Je ziet gedrag: te laat komen, fouten, stemmingswisselingen, een geur. Of daar alcohol, drugs, medicijnen, slaapgebrek of iets heel anders achter zit, weet je niet. Psychologisch gezien helpt het om waarneming en interpretatie uit elkaar te houden. "Je drinkt te veel" is een oordeel waar de ander zich tegen verdedigt. "Ik zag dat je vanochtend twee keer een verkeerde order klaarzette en je leek moe" is een waarneming waar de ander op kan reageren.
Vragen voor jezelf vooraf
- Wat heb ik precies gezien, en wanneer?
- Gaat het om de veiligheid van de collega zelf of van anderen?
- Ben ik de juiste persoon voor dit gesprek, of hoort het bij de leidinggevende?
- Wat wil ik dat de ander na het gesprek weet?
Het gesprek aanknopen
De Druglijn, de Vlaamse informatielijn over alcohol en andere drugs, geeft tips die ook op het werk bruikbaar zijn. Spreek je zorg voorzichtig uit, ook als het een vermoeden is. Laat de ander eerst zijn verhaal doen. Begin niet als de ander onder invloed is of als je zelf boos bent, en stop even als het gesprek escaleert. Het hoeft niet in één gesprek: laat merken dat je bereid blijft erover te praten. Lees de tips van De Druglijn.
Is er direct gevaar, bijvoorbeeld bij het besturen van een voertuig of het bedienen van een machine, dan is een gesprek niet genoeg. Meld het dan meteen bij de leidinggevende, volgens de afspraken in je organisatie.
Een voorbeeld
Stel dat een collega op de afdeling na een paar lange lunches fouten maakt in de planning. Je kiest een rustig moment aan het begin van de dag en zegt: "Het valt me op dat het 's middags de laatste tijd niet lekker loopt. Hoe gaat het met je?" Hij wuift het weg. Je dringt niet aan, maar zegt dat je je zorgen maakt en dat hij altijd bij je terecht kan. Omdat de fouten doorgaan, bespreek je de werkgevolgen ook met je leidinggevende, zonder te speculeren over de oorzaak.
Nederland en België
In Nederland is het ADM-beleid een zaak van de werkgever, met de handreiking van het Trimbos-instituut als hulpmiddel. In België verplicht cao nr. 100 werkgevers in de privésector tot een preventief alcohol- en drugsbeleid. Volgens de FOD Werkgelegenheid ligt de nadruk op het functioneren op het werk en niet op het gebruik zelf, en moeten leidinggevenden de regels en procedures kennen en tussenbeide komen waar nodig. Lees de uitleg van de FOD Werkgelegenheid. De Druglijn noemt daarnaast de bedrijfsarts of een andere vertrouwenspersoon als schakel naar externe hulp. Lees de vraag over een collega met een alcohol- of drugprobleem.
Jouw volgende stap
Wil je beter begrijpen hoe verslaving ontstaat, hoe je gedrag beschrijft zonder te oordelen of hoe je een lastig gesprek voert? Denk aan een situatie waarin je iets zag maar niets zei, en schrijf op wat je had willen zeggen. Lees ook over zorgen om iemand en het gesprek aangaan.
Bespreek je ontwikkelvraag in de psychologie
Bronnen
- Arboportaal, Handreiking: Alcohol-, drugs- en medicijnbeleid (2026-07-09)
- Arboportaal, Geactualiseerde handreiking helpt organisaties bij effectief alcohol-, drugs- en medicijnbeleid (2026-07-15)
- De Druglijn, Een gesprek aanknopen (2026-11-18)
- FOD Werkgelegenheid, Preventief alcohol- en drugsbeleid op de werkvloer (2026-11-18)
- De Druglijn, Iemand in het bedrijf heeft een alcohol- of drugprobleem, wat nu? (2025-10-10)
Verder in dit vakgebied
Bekijk de opleidingen die bij deze vraag passen, of bespreek je ontwikkelvraag met Advies & Voorlichting. We bellen je binnen 24 uur op werkdagen terug.